سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )
119
طب در دوره صفويه ( فارسى )
به وى توصيه كردند كه در اصفهان بماند و چند روزى جوشانده بيخ چينى بخورد و از آنجا كه اين درمان هم چندان موثر نيفتاد نادر به هلندىها رو آورد ، اما آنها نيز نتوانستند درخواست او را براى تامين يك پزشك اروپائى برآورده سازند . خوشبختانه در همين ايام يك كشيش ژزوئيت فرانسوى به نام بازن « 42 » وارد اصفهان شد و نمايندهء شركت هند شرقى در اصفهان او را راضى كرد تا به جاى پرداختن به تبليغ دين مسيح در دربار نادر شاه مشغول خدمت شود . ميزان اطلاعات پزشكى بازن تا چه حد بود ، ما اطلاعى نداريم ، اما بطور حتم مىدانيم كه در اين رشته تحصيلاتى داشته است ، زيرا نه تنها مىبينيم كه نمايندهء شركت هند شرقى از وى مىخواهد كه درمان نادر شاه را به عهده بگيرد ، بلكه اين را نيز مىدانيم كه يك بار او را براى درمان داميان ، كه اينك پزشك مخصوص عادل شاه شده بود ، فرستادند ، و عادل شاه همان كسى است كه پس از نادر به سلطنت ايران رسيد . نام اين پزشك ژزوئيت را نويسندگان مختلف به صور گوناگون نوشتهاند در كتاب رسمى فرقهء ژزوئيت « 43 » ها نوشته كشيش اوگوستن « 44 » و آلوى دوباكر « 45 » جلد اول صفحه 1096 چاپ پاريس با املاى Bazin نوشته شده است و من فكر مىكنم كه اين از همه درستتر است اما در كتابى كه اخيرا دربارهء هياتهاى مذهبى كرملى در ايران نوشته و منتشر شده است « 46 » و كتابى است كاملا مبتنى بر منابع جديد اينجا و آن اسم مزبور به صورت Brazin آمده است . در اوراق مهذب « 47 » جلد پنجاه و چهارم صفحات 277 تا 353 ، چاپ 1780 ( 1195 ه . ق . ) در پاريس ، دو نامه از خود بازن نقل گرديده كه در آنها بعد از حرف B حرف R ديده نمىشود . در « كاتالوگ » قيد گرديده كه او در 24 مه 1712 ( 16 ربيع الثانى 1124 ) تولد يافته است ، در سال 1735 ( 1148 ه . ق . ) فرانسه را به قصد ايران ترك كرده و در سال 1767 ( 1181 ه . ق . ) به چين رفته و در 15 مارس 1774 ( 20 ذى حجه 1186 ) در پكن وفات يافته است . به هر صورت بازن در اولين نامهء خود به روساى مذهبى خويش چگونگى معاينه از نادر شاه را شرح مىدهد . برطبق مندرجات اين نامه او پس از معاينهء شاه اعلام داشت كه وضع مزاجى او نااميدكننده نيست و دو ماه وقت لازم دارد تا بتواند داروهاى لازم را بسازد اما نادر شاه فقط با سى روز موافقت مىنمايد ، و بازن به رغم كارشكنىهاى حسودانه اطباى ايرانى و به رغم اتهاماتى كه به وى وارد ساختند در كار خود موفق گرديد . شاه از بيمارى نجات پيدا كرد و حال وى به قدرى خوب شد كه توانست زمستان همان سال به مسافرتى كه
--> ( 42 ) - Bazin ( 43 ) - Catalogue de la Compani de Jesus ( 44 ) - Fr . Augustin ( 45 ) - Fr . Aloy de Baker ( 46 ) - A Chronicle of the Carmelits in Persia ( 47 ) - Lettres Edifantes